Donapaleu 30 segundotan
Donapaleuk 2.200 biztanle inguru ditu (2.204 biztanle 2023an, Inseeren arabera), eta Biduze ibaiaren ertzean dago. Amikuzeko hiriburua da, Nafarroa Beherean. Frantsesezko izena: Saint-Palais. Pelagio deunari (San Pelayo) zor dio izena: 926an Kordoban exekutatutako martiri kristaua. 1993ko apirilaren 4tik, Zangozarekin (Nafarroa) senidetuta dago.
Historia apur bat
XII. mendea: herriaren lehen aipamena; Donejakue bideen bidegurutzea zen.
XIII. mendea: Nafarroako erregeek «hiri berri» (iriberri) gisa sortu zuten, egungo Justizia Jauregiaren kalearen (rue du Palais-de-Justice) inguruan.
1351: Karlos II.a Nafarroako erregeak txanponak egiteko baimena eman zion Donapaleuri, eta hainbat mendez gorde zuen herriak pribilegio hori. Moneta-etxea (hôtel de la Monnaie) da, oraindik ere, garai hartako eraikinik ederrena.
1472: Jean d'Albretek ezarri zituen hiriko merkatuak.
1512tik aurrera: Iruñea Gaztelaren esku erori zenez, Donapaleu Nafarroaren gune politiko eta administratibo bihurtu zen; Estatu Orokorrak eta kantzelaritza 1523an ezarri ziren bertan. Eginkizun horrek iraun zuen Henrike IV.ak Nafarroa Frantziari batu zion arte, 1589an.
Iraultza garaian, hiriari Mont-Bidouze izena eman zioten denbora batez, ibaiaren izena hartuta.
Zer ikusi
Gibraltarko estela
Donapaleutik 4 km-ra, estela diskoidal honek markatzen du Donejakue bideetako hiru handiak elkartzen diren lekua: Tours, Vézelay eta Le Puy-en-Velay hirietatik datozenak.
Nafarroa Behereko museoa
Nafarroa Beherearen eta Donapaleuren historia azaltzen du: historiaurrea, erromatarren presentzia eta Donejakue bideak.
Buruen etxea
Fatxadan, Albret etxeko azken Nafarroako erregeen medailoiak ditu.
Saint-Jayme trinketea
Foirail plazan dagoen trinketea monumentu historiko gisa sailkatuta dago (classé monument historique).
Santa Maria Madalena eliza
XIX. mendeko eliza neogotikoa da, eta Cavaillé-Coll organo bat du.
Merkatuak
Ostiral goizeko merkatuak 1472ko tradizioari eusten dio. Horrez gain, Wikipediaren arabera, bildots-salmentak egiten dira asteazkenetan, neguan, eta zaldi-azoka bat Pazko astelehenean.
Herri kirolen jaialdia (abuztua)
Urtero, abuztuaren 15eko astean, 1951tik, euskal indar-jokoak (herri kirolak) egiten dira.
Beste hitzordu batzuk
- Libertimendia (inauteriak): otsailean
- Herriko jaiak: uztailean, Madalen egunaren inguruan
- Capucinade: azaroaren hasieran
Tokiko jakiak
- Ossau-Iraty gazta, jatorri-deitura babestua (JDB)
- Kintoa txerria (JDB)
- Irulegiko ardoa
- Euskal pastela
Nola iritsi
- Autoz: A64 autobideko 4. irteera
- Autobusez: loturak Donibane Garazira, Baionara, Akizera eta Orthezera
Egun bateko ibilbidea
- Goizean: Nafarroa Behereko museoa, eta gero Santa Maria Madalena eliza (ostiralean, merkatua)
- Arratsaldean: Gibraltarko estela
Donapaleurekin lotutako pertsona ospetsuak
- Anne Etchegoyen (1980an jaioa, Donapaleun) — euskaraz, frantsesez, gaztelaniaz eta gaskoiz abesten duen abeslaria; Les Voix basques diskoak (2013), Aizkoa abesbatzarekin egindakoak, urrezko diskoa lortu zuen Frantzian.
Nire argazki gogokoena
Gibraltarko estela ilunabarrean, Donejakue bideen bidegurutzean. Edo herri kirolen jaialdia abuztuan: soka tenkatuta, giharrak gogor eta ikusleak sutsu.
Iturriak
- Insee — lurraldeen konparatzailea, Donapaleu (frantsesez) (biztanleria: 2023)
- Donapaleuko udala — Historia (frantsesez)
- Iparraldeko turismo bulegoa — Donapaleu (ingelesez)
- Donapaleu — Wikipedia (frantsesez) (fr-academic kopiaren bidez kontsultatua)
- Wikipedia (frantsesez): Anne Etchegoyen
Ongi jin Donapaleura!