Tolosa 30 segundotan
20.000 biztanle inguru (20.109 biztanle 2024an, INE), Donostiatik 27 km-ra, Oria ibarrean. Gipuzkoako hiriburua izan zen 1844tik 1854ra, hiriburutza behin betiko Donostiara eraman aurretik. Industria-hiria da, eta historikoki paper-ekoizpenari lotuta egon da.
Historia pixka bat
1256: Gaztelako Alfontso X.a erregeak hiribildu titulua eman zion Tolosari. Antza, izena Tolosa (Okzitania) hiriari lotuta dago.
1282, 1469, 1503: suteek hainbat aldiz suntsitu zuten herria.
1844-1854: Gipuzkoako hiriburua, gobernu progresisten garaian.
1872-1876: azken gerra karlistan, Tolosa karlisten menpeko lurraldeko hiririk garrantzitsuenetako bat izan zen; El Cuartel Real egunkaria bertan argitaratzen zen.
XIX. eta XX. mendeak: paper-, ehungintza- eta metalgintza-industria.
Zer ikusi
Tolosako inauteriak
Gipuzkoako inauteririk enblematikoenak. Egungo moduan, XIX. mendearen erdialdetik daude dokumentatuta; frankismoan, tolosarrek bizirik mantendu zituzten, «Udaberriko Jaiak» izena emanda. Aste oso bat: desfileak, konpartsak (mozorrotutako taldeak), txarangak, karrozak.
Datak aldakorrak dira, otsaila eta martxoa bitartean, Garizuma hasi baino lehen. Egitaraua: Ostegun Gizenean hasten dira jaiak, eta egun hori da garrantzitsuena; ostiraletik astelehenera, desfileak, danborradak eta ekitaldiak izaten dira; Inauteri Asteartean amaitzen dira, gauerdian sardina ehortzita.
Udaletxea eta alde zaharra
Udaletxea 1657 eta 1672 artean eraiki zuten. Inguruan daude alde zaharra eta Zerkausiko azoka (Tinglado). Ikusteko beste leku batzuk: Aranburu jauregia (XVII. mendea, euskal barrokoaren prototipoa), Idiakez eta Atodo jauregiak, komentuak, eta kale eta plazetako eskultura garaikideak.
Larunbateko azoka
Larunbatero, Zerkausian, eskualdeko nekazariek beren produktuak saltzen dituzte.
Santa Maria eliza
1503ko sutearen ondoren berreraiki zuten, euskal gotiko estiloan; gangadun hiru nabe garai ditu.
TOPIC — Txotxongiloaren Nazioarteko Zentroa
2009an ireki zuten, justizia-jauregi zaharrean (1853): antzokia, erakusketa iraunkorrak eta aldi baterakoak, eta dokumentazio-zentroa.
Beste jai batzuk
Sanjuanak, Bordon Dantza eta San Juan suarekin, eta Zumardi jardunaldiak (abesbatza-lehiaketa eta txotxongiloak).
Non jan — babarrunak
Tolosako babarrunak — kolore iluneko babarrunak, zaporeagatik ospetsuak; tradizioz, Ibarrako piparrekin zerbitzatzen dira.
Izardun jatetxe bat
Ama — Michelin izar bat eta izar berde bat (sukaldaritza iraunkorra).
Beste espezialitate batzuk
- Tolosako teilak eta zigarrotxoak — gaileta fin tradizionalak
- Xaxuak — bertako gozokia
- Herrian gozogintzaren museo bat dago
Nola iritsi
- Autoa: Donostiatik (27 km)
- Trena: Renfe Aldiriak, Donostiatik
Egun bateko ibilbidea
- Goizean: alde zaharra, udaletxea, Zerkausiko azoka
- Goiz amaieran: TOPIC (txotxongilo-museoa)
- Eguerdian: bazkaria, babarrunak
- Arratsaldean: Santa Maria eliza, Aranburu jauregia, ibilaldia oinezkoentzako kaleetan
- Iluntzean: pintxoak
Nire argazki gogokoena
Inauteriak — mozorrotutako konpartsak txarangarekin desfilatzen alde zaharreko kaleetan. Edo babarrun beltz katilu bat, ke dariola.
Iturriak
- San Sebastián Turismo — Michelin izardun jatetxeak (Ama; ingelesez)
- Turismo Euskadi (Eusko Jaurlaritza) — Tolosa (gaztelaniaz)
- Wikipedia (gaztelaniaz): Tolosa (Guipúzcoa) (INEren 2024ko biztanleria), Carnaval de Tolosa
Ongi etorri Tolosara!