Tutera 30 segundotan
38.685 biztanle (INE 2024), Iruñetik 94 km-ra (AP-15 autobideak lotzen ditu bi hiriak), Ebroren ibarrean. Nafarroako bigarren udalerririk populatuena. Euskal izena: Tutera (gaztelaniaz, Tudela).
Historia apur bat
Jatorria: kokaleku zeltiberiar bat, eta gero Tutela erromatarra.
802: Amrus ibn Yusufek gotortu zuen hiria.
1119ko otsailaren 25a: konkista kristaua; Alfontso I.a Borrokalariak hartu zuen hiria. Hiru komunitate bizi ziren orduan elkarrekin: musulmanak, mozarabeak eta juduak.
XII. mendea: Benjamin Tuterakoa (1127/1130-1175), Erdi Aroko bidaiari judua, juderiako pertsonaia handienetako bat da.
1498: juduak Nafarroatik kanporatu zituzten.
1861eko apirilaren 29a: lehen trena iritsi zen. 1783: Pio VI.a aita santuak Tuterako elizbarrutia sortu zuen; Santa Maria eliza katedral bihurtu zen.
Zer ikusi
Santa Maria katedrala
XII-XIII. mendeetan eraiki zen, erromaniko berantiarraren eta gotikoaren artean. Nabarmentzekoak: Judizioaren Atea (Puerta del Juicio), bi estiloak nahasten dituena, eta klaustro erromanikoa, Tuterako museotik sar daitekeena.
Foruen plaza
Tuteraren bihotza, antzinako zezen-plaza; hiriko ekitaldi handiak bertan egiten dira.
San Adriango markesaren jauregia
Nafarroako turismo bulegoaren arabera, Nafarroako jauregi errenazentistarik ederrena da. Gaur egun, UNED unibertsitatearen (Urrutiko Hezkuntzako Unibertsitate Nazionala) Tuterako egoitza dago bertan. Huarteko markesaren jauregiak, berriz, eskualdeko eskailera inperial bikoitzik ederrena du.
Juderia auzoa
Antzinako judu-auzoa, Benjamin Tuterakoaren sorterria; hiria Espainiako Juderien Sareko kide da.
Ebroko zubia
Erdi Aroko zubia, 360 m luze, Ebroren gainean; 17 arku ditu, batzuk zorrotzak eta beste batzuk erdi-puntukoak. Hiriaren ikurra da.
Errege Bardea
41.845 hektarea erdi-basamortuko lur higatu (badlands) Nafarroako hego-ekialdean, UNESCOren biosfera-erreserba 2000ko azaroaren 7tik (Nafarroako lehena). 1705etik, hogeita bi erakundek partekatzen dute haren erabilera; horien artean daude hemeretzi udalerri eta Erronkariko ibarra. Urak eta haizeak landutako buztina, igeltsua eta hareharria: arroilak, goi-lautadak eta muino bakartiak (cabezos); horien artean dago Castildetierra, formazio geologiko enblematikoa. Iparraldean El Plano dago; erdialdean, Bardea Zuria (higatuena), eta hegoaldean, Bardea Beltza. Rango edo The Man Who Killed Don Quixote bezalako filmak grabatu dira bertan.
Tokiko jakiak
- Ebroko lautadako barazkiak — orburuak, zainzuriak, letxuga-bihotzak, borraja eta kardua, menestran elkartuak
- Nafarroa jatorri-deiturako ardoak
Nola iritsi
- Autoz: AP-15 autobidea, Iruñetik (94 km)
- Trenez: 1861eko apirilaren 29tik iristen da trena Tuterara
Asteburuko ibilbide ideala
Larunbata
- 10:00etan: katedrala + klaustroa
- 12:00etan: Foruen plaza + Juderia
- 16:00etan: Errege Bardea
- 21:00etan: Tuterara itzuli, afaria
Igandea
- 11:00etan: San Adriango markesaren jauregia + Ebroko zubia
Nire argazki gogokoena
Castildetierra argi etzanean, Bardeako silueta enblematikoa. Edo katedraleko Judizioaren Atea.
Iturriak
- Visit Navarra (Nafarroako turismo bulegoa) — Tutera (ingelesez)
- Wikipedia (gaztelaniaz): Tutera (biztanleria: INE 2024), Errege Bardea
Ongi etorri Tuterara!