Kultura
Euskal toponimoak nola ahoskatu — turistentzako gida txikia
Bilbo, Donostia, Iruñea, Baiona… Hogeita hamar bat euskal leku-izen nagusi zuzen ahoskatzeko gida praktikoa: arau errazak eta frantsesezko ahoskera irudikatua.
Euskal leku-izenak zuzen ahoskatzea arretaren seinale da, eta asko estimatzen da. Albiste ona: euskarak ahoskatze-arau errazak ditu, frantsesarenak baino erregularragoak.
Gogoratu beharreko 7 oinarrizko arauak
Gehi dezagun arau gehigarri bat: euskararen ortografia oso erregularra da. H letra salbu, ez dago frantsesezko letra mutuen modukorik.
Bokalak
Gaztelaniaz bezala, A, E, I, O, U beti modu berean ahoskatzen dira.
- A: «a» irekia (frantsesezko chat hitzean bezala)
- E: «é» itxia (frantsesezko été hitzean bezala)
- I: «i» (frantsesezko vite hitzean bezala)
- O: «o» (frantsesezko robe hitzean bezala)
- U: «ou» (frantsesezko rouge hitzean bezala). ⚠️ Inoiz ez frantsesezko «u» bezala.
Kontuz diptongoekin (ai, ei, oi, ui, au, eu): silaba bakarrean ahoskatzen dira. Baiona = «baï-o-na», Maule = «maou-lé».
Ezagutu beharreko toponimo nagusiak
Ahoskera frantses idazkeraz irudikatuta dago; letra lodiz, azentua daraman silaba.
Hiri handiak
| Idatzita | Ahoskera | Frantsesez |
|---|---|---|
| Bilbo | Bil-bo | Bilbao |
| Donostia | Do-nos-ti-a | Saint-Sébastien |
| Iruñea | I-rou-gne-a | Pampelune |
| Gasteiz | Gas-teïss | Vitoria |
| Baiona | Baï-o-na | Bayonne |
| Donibane Lohizune | Do-ni-ba-né Lo-i-sou-né | Saint-Jean-de-Luz |
| Donibane Garazi | Do-ni-ba-né Ga-ra-si | Saint-Jean-Pied-de-Port |
| Maule | Maou-lé | Mauléon |
Herrialdeak
| Idatzita | Ahoskera | Frantsesez |
|---|---|---|
| Bizkaia | Biss-ka-ya | Biscaye |
| Gipuzkoa | Gui-pouss-ko-a (g gogorra) | Guipuscoa |
| Araba | A-ra-ba | Alava |
| Nafarroa | Na-fa-rro-a (r dardarkaria) | Navarre |
| Lapurdi | La-pour-di | Labourd |
| Nafarroa Beherea | Na-fa-rro-a Bé-é-ré-a | Basse-Navarre |
| Zuberoa | Sou-bé-ro-a | Soule |
Herri ikonikoak
| Idatzita | Ahoskera | Frantsesez edo gaztelaniaz (non) |
|---|---|---|
| Ezpeleta | Es-pé-lé-ta | Espelette (Lapurdi) |
| Sara | Sa-ra | Sare (Lapurdi) |
| Gernika | Gher-ni-ka (g gogorra) | Guernica (Bizkaia) |
| Getxo | Guè-tcho | Getxo (Bizkaia) |
| Getaria | Gué-ta-ri-a | Getaria (Gipuzkoa) |
| Zumaia | Sou-ma-ya | Zumaia (Gipuzkoa) |
| Hondarribia | On-da-rri-bi-a | Fontarabie |
| Zarautz | Sa-raoutss | Zarautz (Gipuzkoa) |
| Guardia | Gwar-di-a | Laguardia (Araba) |
| Tutera | Tou-té-ra | Tudela (Nafarroa) |
| Erriberri | É-rri-bé-rri | Olite (Nafarroa) |
| Elizondo | É-li-son-do | Elizondo (Nafarroa) |
| Zugarramurdi | Sou-ga-rra-mour-di | Zugarramurdi |
Ohiko akatsak, eta nola saihestu
1. akatsa — «Z» gaizki ahoskatzea
Euskal Z-a S baten antzera ahoskatzen da, inoiz ez frantsesezko «z» bezala. Zumaia = «Sou-ma-ya». Zarautz = «Sa-raoutss».
2. akatsa — «TX» huts egitea
Txakoli ez da «tsakoli», ezta «tzakoli» ere: «Tcha-ko-li» da, frantsesezko tchèque hitzeko «tch» bezala.
3. akatsa — Ahaztea iparraldeko euskaran «H» batzuetan hasperendua dela
Iparraldeko hizkeretan (Frantziako aldean), H hasperendua da tradizioz. Espainiako aldean, mutua da.
4. akatsa — R guztiak dardaratzea
Bokal arteko R bakuna ez da dardaratzen. Nafarroa hitzak R bikoitza du = dardarkari indartsua. Baiona hitzak R bakuna du = arina.
Gehigarria: euskal izen batzuk
- Aitor: Aï-tor (euskaldunen kondairazko arbasoa)
- Nerea: Né-ré-a (nirea)
- Amaia: A-ma-ya (amaiera)
- Iñaki: I-gna-ki (frantsesez, Ignace)
- Maialen: Ma-ya-lén (frantsesez, Madeleine)
- Peio: Pé-yo (frantsesez, Pierre)
- Xabier: Cha-bi-er (frantsesez, Xavier)
- Ekaitz: É-kaïtss (ekaitza)
Zergatik merezi du ahalegina egitea
Hiru arrazoi praktiko:
-
Hobeto ulertuko zaituzte. Euskal herritar batek berehala ulertzen du «Do-nos-ti-a», baina «Donostia» Parisko erara esanda, askotan bi saiakera behar ditu.
-
Harrera hobea egingo dizute. Zuzen ahoskatzeko ahalegina egitea errespetuaren seinale da. Nabaritu egiten da zerbitzariaren irribarrean, bidean galdetzen diozun horren laguntzan eta ostalariaren harreran.
-
Proiektu batean parte hartzen duzu. Euskara hizkuntza bizia da —16 urteko eta gehiagoko 680.000 hiztun baino gehiago Euskal Autonomia Erkidegoan (EAE) bakarrik (2021)—, baina hauskorra. Euskara zuzen erabiltzen duen turista bakoitzak, hitz gutxi batzuk baino ez badira ere, haren bizitasunari laguntzen dio.
Azken hitz bat euskaraz
Milesker (mi-less-ker): merci. Eskerrik asko (ess-ker-rik ass-ko): merci beaucoup. Kaixo (kaï-cho): salut. Agur (a-gour): au revoir.
Prest zaude.
Ongi etorri Euskal Herrira!